با ابلاغ اصلاحیه آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، مقررات مربوط به خودروهای فرسوده در سال ۱۴۰۵ وارد مرحله تازهای شده است. حذف مرز اجرایی ۳۰ سال برای خودروهای سواری شخصی، امکان اعمال محدودیت برای خودروهایی که از سن فرسودگی عبور کردهاند و در مقابل، پیشبینی تسهیلات حدود ۴۰۰ میلیون تومانی برای جایگزینی خودروهای فرسوده، از مهمترین تغییرات و برنامههای جدید در این حوزه به شمار میروند.
با این حال، رسیدن یک خودرو به سن فرسودگی به معنای جریمه فوری یا قطع خودکار سهمیه سوخت آن نیست. براساس سازوکار جدید، ابتدا باید گروههای اولویتدار مشخص شوند، فراخوان نوسازی منتشر شود و امکان استفاده از تسهیلات یا مشوقهای جایگزینی در اختیار مالکان قرار گیرد. پس از طی این مراحل، در صورت اقدام نکردن مالک، امکان اعمال محدودیتهای قانونی وجود خواهد داشت.
سن فرسودگی خودرو در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
یکی از مهمترین ابهامات درباره مقررات جدید به سن فرسودگی خودروها مربوط میشود. براساس آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، سن فرسودگی خودروهای سواری بسته به نوع کاربری و قوای محرکه متفاوت است.
بنابراین برای یک خودرو سواری شخصی معمولی بنزینی، گازسوز، دوگانهسوز یا دیزلی، عدد ۲۰ سال ملاک سن فرسودگی است. خودروهای شخصی هیبریدی در ۲۳ سالگی و خودروهای شخصی تمامبرقی در ۲۵ سالگی به سن تعیینشده برای فرسودگی میرسند.
ماجرای سن ۱۵ سال خودروهای فرسوده چیست؟
عدد ۱۵ سال که همچنان در برخی مطالب بهعنوان سن فرسودگی خودروهای سواری شخصی مطرح میشود، مربوط به مقررات فعلی نیست. در سال ۱۴۰۰ مفهوم «سن مرز فرسودگی» جایگزین سن فرسودگی شده بود و برای خودروهای سواری شخصی، مرز ۱۵ سال در نظر گرفته میشد. رسیدن خودرو به این سن نیز الزاماً به معنای اسقاط آن نبود و خودرو باید هر شش ماه برای دریافت معاینه فنی مراجعه میکرد. مردودی در دو آزمون متوالی میتوانست خودرو را در گروه وسایل نقلیه فرسوده قرار دهد.
اما با تصویب آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو در سال ۱۴۰۲، تعریف سنی دوباره به مقررات بازگشت و برای خودروهای سواری شخصی درونسوز، سن فرسودگی ۲۰ سال تعیین شد.
عدد ۳۰ سال از کجا آمده بود؟
عدد دیگری که در موضوع خودروهای فرسوده مطرح میشود، ۳۰ سال است. این عدد برخلاف تصور برخی مالکان، سن تعریفشده برای فرسودگی خودرو نبود، بلکه به جدول زمانبندی اجرای محدودیتها مربوط میشد. در مقررات قبلی، خودروهای سواری شخصی با عمر بیش از ۳۰ سال در مراحل چهارم و پنجم و در کلانشهرها در اولویت اعمال محدودیت قرار میگرفتند. به همین دلیل ممکن بود یک خودرو پس از عبور از ۲۰ سالگی از نظر تعریف قانونی فرسوده محسوب شود، اما هنوز در گروه اجرایی خودروهای مشمول محدودیت قرار نگرفته باشد.
این وضعیت با اصلاحیه جدید تغییر کرده است. اصلاحیهای که در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ به تصویب رسید و ۱۲ مرداد ابلاغ شد، جدول مرحلهای قبلی را حذف کرده است. به این ترتیب، مرز اجرایی ۳۰ سال دیگر در متن مقررات وجود ندارد و کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا میتواند در برنامه سالانه، گروههای مختلف وسایل نقلیهای را که به سن فرسودگی رسیدهاند در اولویت نوسازی قرار دهد.
آیا همه خودروهای بالای ۲۰ سال از حالا جریمه میشوند؟
خیر. حذف مرز ۳۰ سال به معنای آغاز فوری جریمه تمام خودروهای شخصی بالای ۲۰ سال نیست. در سازوکار جدید ابتدا کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا باید گروههای اولویتدار را مشخص کند. پس از آن وزارت صنعت، معدن و تجارت فراخوان اسقاط و نوسازی را منتشر میکند و مالکان خودروهای مشمول میتوانند برای استفاده از فرآیند اسقاط یا جایگزینی اقدام کنند. اگر مالک آمادگی خود را اعلام کرده باشد اما هنوز تسهیلات، مشوق یا امکان جایگزینی برای او فراهم نشده باشد، خودرو میتواند تا زمان فراهم شدن شرایط و حداکثر پنج سال از محدودیتهای مقرر معاف باشد. در مقابل، اگر امکان نوسازی و استفاده از مشوقها فراهم شود اما مالک اقدامی برای خروج خودرو از ناوگان انجام ندهد، مشخصات خودرو میتواند برای اعمال محدودیت در اختیار پلیس و سایر دستگاههای مسئول قرار گیرد.
بنابراین سن ۲۰ سال، تعریف فرسودگی خودرو سواری شخصی درونسوز را مشخص میکند، اما فعال شدن محدودیت برای یک خودرو مشخص به طی شدن فرآیند اجرایی پیشبینیشده وابسته است.
محدودیت تردد خودروهای فرسوده در کلانشهرها
در کنار تغییر سازوکار شناسایی و نوسازی خودروهای فرسوده، محدودیتهایی نیز برای این وسایل نقلیه پیشبینی شده است. فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، اعلام کرده است خودروهای فرسودهای که برای اسقاط و جایگزینی اقدام نکردهاند، براساس قانون و دستورالعمل ابلاغشده حق تردد در کلانشهرها را ندارند.
همچنین پلیس اعلام کرده است نقل و انتقال و تعویض پلاک این خودروها در کلانشهرها محدود خواهد شد و کدهای جریمه هوشمند نیز بهصورت سیستمی توسط پلیس راهور قابل اعمال است. با این حال، درباره خودروهای سواری بالای ۲۰ سال باید به فرآیند اجرایی اصلاحیه توجه داشت و نمیتوان صرف عبور خودرو از سن تعیینشده را به معنای آغاز همزمان جریمه تمام خودروها دانست.
تکلیف سهمیه سوخت خودروهای فرسوده چه میشود؟
موضوع سهمیه سوخت نیز یکی از بخشهای مهم مقررات خودروهای فرسوده است. در اصلاحیه جدید پیشبینی شده وسایل نقلیه رسیده به سن فرسودگی از سهمیههای یارانهای اول و دوم سوخت بهرهمند نشوند. در عین حال، براساس توضیحات رئیس هیئت عامل ایدرو، دارندگان خودروهای فرسوده در صورت ثبتنام در سامانه مربوطه میتوانند سهمیه سوخت خود را حفظ کنند و باید فرآیند ثبتنام را برای دریافت مجوزهای قانونی طی کنند. در نتیجه، نمیتوان ابلاغ مقررات جدید را به معنای قطع فوری و خودکار سهمیه سوخت تمام خودروهای شخصی بالای ۲۰ سال دانست و اجرای آن به تعیین خودروهای مشمول و طی شدن فرآیند اجرایی وابسته خواهد بود.
ممنوعیت تعویض پلاک خودروهای فرسوده
یکی دیگر از محدودیتهای مهم به نقلوانتقال و تعویض پلاک مربوط میشود. براساس مقررات جدید، محدودیت «نقلوانتقال و تعویض پلاک به کلانشهرها» برای خودروهای فرسوده پیشبینی شده است. بنابراین این بند را نباید به معنای ممنوعیت مطلق خریدوفروش تمام خودروهای فرسوده در سراسر کشور تفسیر کرد. جزئیات دقیق اجرای این محدودیت، از جمله ملاک تشخیص کلانشهر و نحوه اجرای آن در مراکز تعویض پلاک، نیازمند مشخص شدن سازوکار اجرایی مربوطه است.
تاکسیهای اینترنتی و خودروهای عمومی هم مشمول قانون هستند
مقررات جدید تنها به خودروهای سواری شخصی محدود نمیشود. تاکسیها، ناوگان حملونقل عمومی، خودروهای خدماتی و باربری و همچنین وسایل نقلیه مورد استفاده در سکوهای اینترنتی حمل مسافر و بار نیز در دامنه این مقررات قرار میگیرند. سکوهای اینترنتی حمل بار و مسافر موظف شدهاند از بهکارگیری وسایل نقلیه فرسوده جلوگیری کنند.
در مورد خودروهای پلاک شخصی که در تاکسیهای اینترنتی فعالیت میکنند، همچنان یک ابهام وجود دارد؛ زیرا مشخص نشده است چنین خودرویی باید براساس سن ۲۰ ساله خودرو سواری شخصی ارزیابی شود یا سن ۱۲ ساله تاکسیهای عمومی درونسوز. متن فعلی پاسخ صریحی به این موضوع نمیدهد.
معاینه فنی، خودرو را از تعریف فرسودگی خارج میکند؟
براساس مقررات فعلی، داشتن معاینه فنی معتبر بهتنهایی باعث خروج یک خودرو از تعریف سنی فرسودگی نمیشود. در مقررات سال ۱۴۰۰، وضعیت فنی خودرو و نتیجه معاینه فنی نقش پررنگتری در تعیین فرسودگی داشت، اما در آییننامه سال ۱۴۰۲ بار دیگر سن خودرو بهعنوان یکی از معیارهای اصلی تعریف فرسودگی در نظر گرفته شد. در نتیجه ممکن است یک خودرو سواری شخصی ۲۱ ساله همچنان معاینه فنی معتبر داشته باشد، اما براساس سن در گروه خودروهای فرسوده قرار گیرد.
وام ۴۰۰ میلیون تومانی برای جایگزینی خودروهای فرسوده
همزمان با افزایش محدودیتها، برای تشویق مالکان به جایگزینی خودروهای فرسوده، تسهیلات جدیدی نیز در نظر گرفته شده است. به گفته فرشاد مقیمی، برای جایگزینی خودروهای فرسوده حدود ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات پیشبینی شده است. این تسهیلات با نرخ سود حدود ۸ درصد و دوره بازپرداخت سهساله ارائه خواهد شد. این تسهیلات (وام) با هدف کاهش بخشی از فاصله مالی میان ارزش خودروی فرسوده و هزینه خرید خودروی جدید در نظر گرفته شده است.
جایگزینی خودرو فرسوده بدون قرعهکشی و صف
مالکان هنگام ثبتنام در سامانه مربوط به خودروهای فرسوده میتوانند میان دو گزینه اسقاط یا جایگزینی انتخاب کنند. در صورتی که متقاضی گزینه جایگزینی را انتخاب کند، امکان معرفی او به خودروساز موردنظر بدون قرعهکشی و بدون قرار گرفتن در صف فراهم میشود. پس از معرفی متقاضی، فرآیند جایگزینی توسط خودروساز و براساس شرایط تعیینشده انجام خواهد شد. براساس اعلام رئیس هیئت عامل ایدرو، در سال گذشته بیش از ۷۰ هزار دستگاه خودرو از طریق این فرآیند وارد مرحله اجرا شدهاند.
بیش از ۲۰ میلیون وسیله نقلیه فرسوده یا در مرز فرسودگی
ابعاد ناوگان فرسوده کشور نیز قابل توجه است. براساس آمار مطرحشده، بیش از ۲۰ میلیون خودرو و موتورسیکلت فرسوده یا در مرز فرسودگی در کشور وجود دارد. از ابتدای سال ۱۴۰۳ تاکنون نیز بیش از ۶۰۰ هزار وسیله نقلیه فرسوده اسقاط شده که حدود ۳۵۰ هزار دستگاه آن مربوط به سال ۱۴۰۳ بوده است. در آخرین آمار منتشر شده، تعداد وسایل نقلیه فرسوده یا رسیده به مرز فرسودگی ۲۲ میلیون و ۱۰۲ هزار و ۱۴۰ دستگاه از مجموع حدود ۴۱ میلیون و ۲۰۶ هزار وسیله نقلیه اعلام شده است.
در مورد تاکسیها، رقم جدیدتری نیز وجود دارد و سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در بهمن ۱۴۰۴ تعداد تاکسیهای فرسوده درونشهری را حدود ۲۲۰ هزار دستگاه اعلام کرده است. تفاوت این عدد با رقم ۳۸۵ هزار دستگاهی جدول جامع میتواند ناشی از تفاوت زمان انتشار آمار، دامنه آماری و نوع ناوگان محاسبهشده باشد.
قانون جدید خودروهای فرسوده چه تغییری برای مالکان ایجاد میکند؟
مهمترین تغییر مقررات سال ۱۴۰۵ را میتوان حذف مرز اجرایی ۳۰ سال دانست. با این تغییر، خودروهای شخصی درونسوزی که از سن فرسودگی ۲۰ سال عبور کردهاند، میتوانند براساس برنامه سالانه در اولویت نوسازی و اعمال محدودیت قرار گیرند. با این حال، این تغییر به معنای جریمه فوری تمام خودروهای بالای ۲۰ سال نیست. برای عملیاتی شدن محدودیتها باید گروههای اولویتدار مشخص شوند، فراخوان وزارت صمت منتشر شود، امکان استفاده از تسهیلات و مشوقها فراهم شود و در نهایت فهرست خودروهایی که در مهلت مقرر اقدام نکردهاند در اختیار پلیس و دستگاههای مسئول قرار گیرد. در سوی دیگر، دولت برای تسهیل خروج خودروهای فرسوده از ناوگان، تسهیلات حدود ۴۰۰ میلیون تومانی با سود حدود ۸ درصد و بازپرداخت سهساله، گواهی اسقاط با ارزش ۶۰ میلیون تومان و امکان جایگزینی بدون قرعهکشی و صف را در نظر گرفته است.
بنابراین مالکان خودروهای قدیمی بیش از هر چیز باید فراخوانهای رسمی مربوط به گروههای اولویتدار، شرایط ثبتنام در سامانه نوسازی، نحوه تخصیص تسهیلات و زمان آغاز عملی محدودیتها را دنبال کنند؛ چراکه ۲۰ سال سن فرسودگی خودرو سواری شخصی درونسوز است، اما عبور از این سن بهتنهایی به معنای اعمال فوری و همزمان تمام محدودیتها برای همه خودروها نیست.
نظر شما چیست؟